Header Ads

Üzerindeki en güçlü programlamayı kırmaya cesaretin var mı? Yok mu?

Manyetizma ve mıknatıslar


Demir, nikel ve kobalt gibi maddeleri çeken maddelere mıknatıs denir. Mıknatısın çekme ve itme gibi mıknatıslık özelliği gösterdiği bölgeye manyetik alan denir.

Bir mıknatısın kuzey (north-N) ve güney (south-S) olmak üzere iki kutuptan oluşmaktadır. Kutuplar aynı zamanda mıknatısın en yoğun çekme özelliği gösterdiği kısımlarıdır. Kutuplar yüklerde olduğu gibi aynı kutuplar birbirini iter, zıt kutuplar ise birbirini çeker.

Bir mıknatıs kaç parçaya bölünürse bölünsün yüne iki kutuplu olur.

Manyetik Cisimlerin Sınıflandırılması


Tabii bir mıknatıs olan “magnetit” in kimyasal formülü Fe3O4 tür. Manyetik cisimler şu şekilde sınıflandırılırlar;

1. Diyamanyetik maddeler: Zayıf bir şekilde etkilenenler; Bağıl manyetik geçirgenlikleri
µr < 1 olan bu tür maddeler, güçlü bir manyetik alana dik şekilde kendilerini yönlendirirler. Radyum, potasyum, magnezyum, hidrojen, bakır, gümüş, altın ve su diamanyetik gruba girerler.

2. Paramanyetik maddeler: Bağıl manyetik geçirgenlikleri µr > 1 olan bu tür maddeler, güçlü bir manyetik alana paralel şekilde kendilerini yönlendirirler. Paramanyetizma çift sayıda elektronlara sahip maddelerde görülür. Hava, alüminyum ve silisyum paramanyetik gruba girer.

3. Ferromanyetik maddeler: Kuvvetli bir şekilde mıknatıslardan etkilenen maddelerdir, Demir, nikel, kobalt ve alaşımlarını içeren maddeler bu gruba girer.

Mıknatıslanma

Demir,kobalt, nikel gibi manyetik herhangi bir metal aşağıdaki yöntemlerden biri veya birkaçı ile sabit mıknatıs
haline getirilebilir.

1. Yeryüzünün manyetik alanına paralel şeklide yerleştirerek, çok şiddetli ve keskin bir darbe indirmek.
2. Bir mıknatısa temas ettirmek veya mıknatısın bir kutubuna sürtmek.
3. Cisimi ısıtmak ve soğurken yeryüzünün manyetik alanı yönüne çevirmek.

MANYETİK KUVVET ÇİZGİLERİ


Bir mıknatısın manyetik özelliklerini gösterdiği bölgeye manyetik alan denir. Manyetik alan içindeki bir noktada birim “N” kutbuna etkiyen kuvvete o noktanın manyetik alan şiddeti denir. “B” sembolü ile gösterilir. Manyetik alan vektörel bir büyüklüktür. Manyetik alan anlaşılması daha kolay olması için hayali alan çizgileri ile gösterilir. Alan çizgileri yönü “N” kutbundan dışarı doğru, “S” kutbunda ise içeri doğrudur.



MIKTANISLANMA


Manyetik maddeler (kobalt, demir ve nikel) üç şekilde geçici mıknatıslık özelliği kazanır.

1. Sürtünme ile mıknatıslanma: Manyetik maddenin mıknatısa hep aynı yönde sürtülmesi sonucu mıknatıslık özeliği kazanır.

2. Dokunma ile mıknatıslanma: Manyetik maddenin mıknatısa dokundurulması sonucu mıknatıslık özeliği kazanır.

3. Etki ile mıknatıslanma: Manyetik maddenin mıknatısa dokundurulmadanyaklaştırılması sonucu mıknatıslık özeliği kazanır.

İÇİNDEN AKIM GEÇEN TELİN MANYETİK ALANI



İletken bir telden akım geçirildiğinde, telin etrafında manyetik alan oluşur. Manyetik alanı, tele yaklaştırılan pusula iğnesinin sapmasıyla gözlemleyebiliriz. İçinden “i” kadar akım geçen telin etrafında “d” kadar uzaklıkta oluşan manyetik alanın büyüklüğü;


Manyetik alanın yönünü bulmanın pratik yolu sağ el kuralını uygulamaktır.Baş parmak akım yönünü gösterecek şekilde tutulursa, teli kavrayan 4 parmağın yönü manyetik alanın yönünü gösterir. Şekil de görüldüğü gibi “d” kadar mesafede bir çember çizecek olursak, bu çember üzerindeki her noktada manyetik alan vektörü yarıçapa dik konumda olur.

İçinden “i” akımı geçen iletken telin belirli bir kesitinden “d” kadar uzaktaki bir noktada oluşan manyetik alan yarıçap vektörüne dik konumdadır. İçinden “i” akımı geçen iletken teli sayfa düzleminde (iki boyutta) inceleyecek olursak;



AKIM TAŞIYAN HALKA ŞEKLİNDEKİ TELİN MANYETİK ALANI


Halkanın merkezinde oluşan manyetik alanın yönü yine sağ el kuralı ile bulunur. Elin dört parmağı akım yönü, baş parmakta halkanın merkezindeki manyetik alanın yönünü gösterir.


ÜZERİNDEN AKIM GEÇEN SELENOID TELİN MANYETİK ALANI


Bobin (akım makarası veya selenoid) iletken bir telin halka şeklinde çok sayıda bükülmesi ile elde edilir. Eğer iletken telden akım geçirilirse, sistemde oluşan manyetik alan çizgileri şekildeki gibi olur.






Bobinin merkezinden geçen manyetik alanın yönü yine sağ el kuralı ile bulunur. Sağ elin dört parmağı akım yönünü gösterecek şeklinde bobin tutulur. Açık olan baş parmak manyetik alanın yönünü gösterir.